در کجای جهان درس خوانده ام؟
رتبهبندي دانشگاههاي جهان 1
كاوه فيضاللهي
رتبهبندي هميشه جذاب است. خواه رتبهبندي تيمهاي ملي فوتبال باشد خواه رتبهبندي دانشگاههاي جهان. اما برخلاف فوتبال كه مرجع رسمي آن فيفاست، رتبهبندي دانشگاهها مرجع رسمي بينالمللي ندارد و آنطور كه در سالهاي اخير رايج شده اغلب توسط مجلات و روزنامهها و براساس مجموعهاي از معيارهاي گوناگون انجام ميشود. گذشته از سازمانهايي كه كار رتبهبندي دانشگاهها و موسسات آموزش عالي را در يك كشور يا منطقهاي خاص انجام ميدهند، چندين مرجع نيز وجود دارند كه با رويكردها و معيارهاي مختلف اين كار در سطحي بينالمللي انجام ميدهند. ازجمله ميتواتن به رتبهبندي آكادميك دانشگاههاي جهان كه توسط دانشگاه ژيائوتونگ در شانگهاي چين انجام شده و در سايت اينترنتي مجله اكونوميست قابل دسترسي است اشاره كرد. رتبهبندي ديگر توسط آزمايشگاه سايبرمتريك وابسته به شوراي ملي پژوهش در اسپانيا انجام ميشود و به نام Webometrics معروف است. وبومتريك چهار هزار دانشگاه جهان را براساس اطلاعاتي كه روي سايتشان ميگذارند رتبهبندي كرده و علاوهبر اين رتبه دانشگاهها در منطقه خودشان را نيز معين ميكند. براي مثال طبق اين ردهبندي اگرچه دانشگاه تهران رتبه 1045 جهان را دارد اما در خاورميانه پس از دانشگاه نفت و معدن شاه فهد عربستان دوم است. بين 20 دانشگاه برتر خاورميانه 10 نماينده از ايران حضور دارند: دانشگاه تهران (2)، دانشگاه صنعتي شريف (5)، دانشگاه علوم پزشكي تهران (7)، دانشگاه شيراز (9)، دانشگاه علوم پزشكي اصفهان (10)، مركز تحقيقات فيزيك نظري و رياضيات (11)، دانشگاه علم و صنعت ايران (12)، دانشگاه صنعتي اميركبير (14)، دانشگاه اصفهان (15)، و دانشگاه فردوسي مشهد (19).
اما از اين دو معروفتر و مستندتر و جامعتر رتبهبندي دانشگاههاي جهان توسط ضميمه آموزش عالي تايمز (THES) و موسسه QS است كه در انگلستان منتشر ميشود. براي تهيه اين فهرست سالانه كه از سال 2004 منتشر شده شش معيار به كار برده ميشود كه از ميان آنها 40درصد از امتياز ممكن به نظرخواهي از هزار دانشگاهي متخصص در رشتههاي گوناگون مربوط ميشود. غير از اين بخش بازبيني همتايان (Peer review0 يا اصطلاحاً داوري (refereeing)، 5 معيار ديگر و درصد اثرگذاريشان به ترتيب عبارت است از: نسبت هيأت علمي به دانشجو (20 درصد)، تعداد ارجاعات (citations) به ازاي هر عضو هيأت علمي (20 درصد)، قابليت استخدام در نظرخواهي از كارفرمايان (10 درصد)، حضور دانشجويان بينالمللي (5 درصد) و حضور كادر بينالمللي (5 درصد).
از آنجا كه در اين رتبهبندي فقط 200 دانشگاه برتر جهان معرفي ميشوند، رتبههاي بعدي اعتبار چنداني ندارند. در وب سايت QS علاوهبر اين فهرست 300 دانشگاه ديگر تا رتبه 500 نيز فهرست ميشوند. هيچكدام از دانشگاههاي ايراني در فهرست 500 دانشگاه برتر جهان جاي ندارند. اما اگر صبر و حوصله داشته باشيد ميتوانيد به فهرستي منسوب به تايمز در يكي از سايتهاي فيليپيني دست پيدا كنيد كه در آن دانشگاه صنعتي شريف با 22/3 امتياز در رتبه 528 و دانشگاه تهران با 19/8 امتياز در رتبه 539 قرار دارند. اين درحالي است كه دانشگاه كيپ تاون آفريقاي جنوبي با 54/8 امتياز آخرين در فهرست 200 دانشگاه برتر جهان است. رتبهبندي دانشگاههايي كه نصف نمره را هم نميآورند چندان جالب نيست و مؤسسه THES هم علاقهاي به آن نشان نميدهد: رتبهبندي دانشگاههاي رفوزه. ما در كجاي جهان درس خواندهايم؟ ما دانش آموختگان دانشگاههاي رفوزه؟
هفته نامه خبری-تحلیلی شهروندامروز-سال دوم-شماره پیاپی 70- 5اسفند 86- ص65